تبلیغات
علوم باغبانی- گرایش گیاهان دارویی، ادویه ای و عطری - استخراج اسانس با استفاده از دستگاه کلونجر

باغبانی هنر است


Admin Logo
themebox Logo



تاریخ:جمعه 6 خرداد 1390-08:07 ب.ظ

نویسنده :حسن نورافکن

استخراج اسانس با استفاده از دستگاه کلونجر

سمینار کلاسی درس گیاهان دارویی

حسین میکائیلی

اسانس:

اسانس ها ترکیبات معطری هستند که در اندام های مختلف گیاهان یافت می شوند. در واقع اسانس ها مخلوطی از مواد مختلف با ترکیبات شیمیایی بسیار متفاوت از یکدیگر بوده و دارای بوی بسیار قوی می باشند. در دمای محیط اسانس ها در مجاورت هوا تبخیر می شوند به همین دلیل به آنها روغن های فرار می گویند.

تاریخچه مصرف اسانس:

استعمال اسانس به دوران باستان باز می گردد، بطوری که مصریان باستان 4500 سال پیش از میلاد مسیح از روغن های معطری که از گیاهان بدست می آوردند برای انجام مناسک مذهبی، آئین ها و نیز مداوای بیماران استفاده می کردند. نوشته هایی به دست آمده است که نشان می دهد مصریان 40 قرن قبل از میلاد می دانستند که چگونه اسانس ها را از گیاهان بدست آوردند.

خصوصیات اسانس ها:

به طور کلی اسانس ها ترکیبات بی رنگی هستند، به خصوص اگر تازه تهیه شده باشند، با گذشت زمان به علت اکسید شدن رنگ آنها تیره می گردد، در الکل کاملاٌ حل می شود در صورتی که در آب غیر قابل اخلاط هستند. اسانس ها بسته به نوع گیاه ممکن است در اندام های مختلف گیاه وجود داشته باشند.

استخراج اسانس:

استخراج روغن های اسانسی،  با روش های مختلف انجام می گیرد. روشی که برای استخراج یک اسانس انتخاب می شود، بستگی به عواملی مانند نوع گیاه، خشک یا تر بودن آن، محل قرار گرفتن اسانس در گیاه و نوع مواد متشکله اسانس دارد. معمولاٌ اسانس گیاهان را با روش تقطیر استخراج می کنند. البته ممکن است با بخار یا با آب انجام گیرد. مهمترین روش هایی که در استخراج روغن های اسانسی متداول است عبارتند از: روش های تقطیر، استخراج با حلال، استخراج با آنزیم و ...

تقطیر با آب (Hydrodistillation):

یک روش ساده و قدیمی برای تهیه اسانس گیاهان، روش تقطیر با آب است. دستگاه های مختلفی برای این روش طراحی شده اند. یکی از این دستگاه ها، دستگاه کلونجر است.  در این روش، گیاه مورد نظر به طور مستقیم در یک بالن تقطیر داخل آب قرار گرفته، بطوری که حدود دوسوم حجم بالن توسط آب اشغال شده و حرارت داده می شود. بخارهای تولید شده آب حاوی مولکول های اسانسی نیز هستند. این بخارات پس از عبور از لوله های مبرد، مایع شده و در قسمت گیرنده جمع آوری می شود. بهتر است گیاه توسط آب داخل بالن پوشانده شده و با بدنه بالن در تماس نباشد، زیرا گرمای مستقیم بالن موجب سوختن گیاه و ایجاد بوی نامطبوع و نیز موجب تخریب و برهم خوردن درصد واقعی ترکیبات اسانسی می گردد. برای جلوگیری از این عمل، ظرف تقطیر را به طور غیر مستقیم مثلاٌ یک  توری نسوز بین شعله و ظرف تقطیر قرار می دهند و یا بهتر است حرارت با استفاده از شوف بالن تأمین شود. همچنین در این روش برخی از ترکیبات موجود در اسانس ممکن است با آب هیدرولیز شده و لذا کیفیت اسانس تحت تأثیر قرار گیرد. گذشته از این مسایل، بازده بعضی از اسانس ها با این روش افزایش نشان داده است. در بخش مبرد دستگاه کلونجر متراکم شدن و میعان بخارات آب حاصل می گردد. این بخارات حاوی تعداد زیادی مولکول های اسانسی است. با سرد شدن آب، مولکول های مذکور نیز سرد شده و در دمای معمولی از آب جدا می شود. این مولکول ها روغنی بوده و با مولکول های آب ترکیب نمی شود و جدا از هم می مانند. این فاز روغنی زرد کم رنگ یا بی رنگ و گاهی در برخی گیاهان سبز کمرنگ می باشد. اسانس موجود در گیاهان معمولاٌ پس از دو تا پنج ساعت تقطیر با آب استخراج می گردد. اصولاٌ هرگاه تشخیص دهیم که حجم اسانس تهیه شده تغییری نمی کند، آنگاه تقطیر را متوقف می کنیم.اسانس حاصل را با دقت در یک بشر ریخته و کمی سولفات سدیم (Na2So4) بدون آب، جهت جذب آب و اندک رطوبتی که همراه اسانس است اضافه نموده و اسانس را که به حالت مایع است، از صافی پنبه یا پشم شیشه عبور می دهند. سولفات سدیم با جذب ذرات آب همراه اسانس تبدیل به جسم سختی شده و اضافه آن به شکل پودر سفید رنگی در ته بشر باقی می ماند. در نهایت آن را با کمی هگزان شستشو داده و به ظرف حاوی اسانس خالی نمود.اسانس بدست آمده را در یک ظرف تیره ریخته و درپوش آن را می بندند و در دمای 2 تا 4 درجه سانتیگراد نگهداری می کنند.

نعناع:

نعناع گیاهی است با نام علمی Mentha piperita L که از تیره Labiatae می باشد. گیاهی است علفی، چند ساله که علاوه بر ساقه زیرزمینی که گیاه را در خاک مستقر می سازد دارای ساقه هوایی نیز است. گل های نعناع به رنگ بنفش روشن بوده که عمر بسیار کوتاهی دارند و مدت کمی پس از تشکیل از گیاه جدا می شوند.بذر این گیاه فاقد قوه رویشی است.

به واسطه وجود اسانس در پیکر رویشی گیاه از بویی مطبوع و مزه ای خنک و تند برخوردار است. برگ ها 2 تا 7/2 درصد اسانس دارند و گل ها 4تا6 درصد و ساقه معمولاٌ فاقد اسانس می باشد.

ترکیبات تشکیل دهنده اسانس به بیش از 20 نوع می رسد که مهم ترین آنها منتول است. بیشترین مقدار منتول در اسانس استخراج شده از برگهای جوان وجود دارد.

از مواد موثره این گیاه در صنایع داروسازی برای مداوای دل درد و نفخ شکم استفاده می شود. منتول خاصیت ضد باکتریایی دارد و در تهیه محلولهایی برای شستشوی دهان و گلو، استفاده می شود. اسانس نعناع همچنین در صنایع غذایی، بهداشتی و آرایشی استفاده می شود.



نظرات() 
درسا
دوشنبه 1 خرداد 1391 11:13 ق.ظ
سلام من مرحله به مرحله تهیه اسانس را می خوام
جمعه 11 شهریور 1390 11:48 ق.ظ
متن؟کجاس؟
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.